Category Archives: Lezingen

Lezing Mariken Teeuwen “Martianus Capella in Gent: laatantiek Afrika in de wereld van het middeleeuwse klooster” (12 Februari, 20 u)

Op dinsdag 12 Februari 2019 organiseert de vzw In Monte Blandinio een avondlezing.  Prof. Mariken Teeuwen  (Huygens ING, Universiteit Utrecht) geeft een lezing getiteld ‘Martianus Capella in Gent: laatantiek Afrika in de wereld van het middeleeuwse klooster’:

Martianus Capella’s De nuptiis Philologiae et Mercurii  (Over het huwelijk van Philologia en Mercurius) is een fascinerende tekst: het is een handboek uit de vijfde eeuw over de zeven Vrije Kunsten dat de Grieks-Latijnse pre-christelijke geleerde traditie weerspiegelt, gesteld in het gekunstelde Latijn dat de laatantieke geleerde cultuur van Romeins Noord-Africa kenmerkt. Over de auteur weten we weinig, behalve dat hij in Carthago actief was in de vijfde eeuw, en dat hij een boek schreef waarin het christelijke wereldbeeld (dat intussen dominant was) geheel en al onvermeld blijft. Dit boek vat de geleerde traditie samen op het terrein van de grammatica, retorica, dialectica, meetkunde, wiskunde, sterrenkunde en de muziek zoals die uit het Grieks aan de Romeinse wereld is overgeleverd, en hult de geleerde stof in een rijk opgetuigd Grieks-mythologisch geheel.

In de moderne tijd is het werk van Martianus vaak neerbuigend besproken: Martianus was geen groot licht, hij reeg autoriteiten aaneen zonder al te veel begrip van de geleerde inhoud en hij deed dit in een extravagante, over-the-top stijl. In de middeleeuwen, echter, genoot het werk een bijzonder grote populariteit. In de negende-eeuwse kopieën is de tekst meestal voorzien van uitgebreide commentaren op allerlei aspecten van de tekst: zowel de taal, als de wetenschappelijke inhoud, als de dichtvormen, als de mythologische en Grieks-filosofische setting. In deze voordracht zal ik ingaan op die commentaartradities, de aard, omvang en inhoud van de commentaren, de technieken die men gebruikte om de lezer door de stof te leiden, etcetera. Ik doe dit aan de hand van twee handschriften waarvan we weten dat ze in de ieder geval in de elfde eeuw, ten tijde van Abt Wichard, in Gent waren: Vaticaanstad, Biblioteca Apostolica Vaticana, Vat.lat. 1987 en Leiden, Universiteitsbibliotheek, BPL 88.

In diezelfde tijd en ook later waren er in Gent meer handschriften met klassieke en laat-klassieke teksten. In het tweede deel van de voordracht zullen we ook naar enkele andere Gentse handschriften kijken, om zo een indruk te krijgen van de rijke intellectuele activiteit in het klooster.

De lezing (in het Nederlands) vindt plaats in het Blandijn, Auditorium 1 (Jan Broeckx) en gaat van start om 20 uur.

‘Fonder et exclure, ou les ambiguïtés du programme communal. À propos de la Porta romana de Milan (1171)’ (16 januari 2019, Namen)

Openingsconferentie van het Collège Belgique in Namen door Patrick Boucheron op 16 januari 2019

Les bas-reliefs de la Porta Romana de Milan constituent un programme sculpté complexe et de grande ampleur, qui est le premier exemple connu d’art communal. Sa visée est apparemment laïque et commémorative : il s’agit de rappeler la destruction de la ville par Frédéric Barberousse en 1162, l’expulsion de ses habitants et leur retour cinq ans plus tard. En 1167, les Milanais reprenaient pied dans leur histoire et fondaient du même coup l’identité politique de leur commune dans le souvenir cuisant d’un passé récent. Mais les bas-reliefs commandés par les consuls en 1171 donnent aussi à voir une scène étrange, où saint Ambroise chasse les ariens de la ville. La cité se refonde par un geste d’exclusion. L’analyse iconographique de ce décor sculpté tentera d’y déceler le jeu heurté des temporalités et des ambivalences, éclairant du même coup le programme politique de la commune lombarde à un moment décisif de son histoire.

Voor de uitnodiging en het programma, klik hier.

Milan, Porta Romana, pilier de droite (l’expulsion des ariens)

 

Lezing “Bruegel: onderwerp van speculatie en valkuilen van zien” (Brussels, 24 januari, 18 uur)

Poster_Keynote_Brueghel

De landschapskunst van Bruegel neemt haar toeschouwer mee op een visuele en mentale zoektocht naar de zichtbare wereld, die leidt naar het rijk van het onzichtbare. De lezing zal dit fundamentele kenmerk van Bruegels kunst benadrukken. De werken van Bruegel, zoals gesuggereerd wordt door Reindert Falkenburg en Michel Weemans, zijn opgevat als een oefening van het kijken: ze zijn het onderwerp van speculatie en valkuilen van zien. Lezing in het Engels, met simultane vertaling naar het Frans.

Reindert Falkenburg (New York University Abu Dhabi) en Michel Weemans (École nationale supérieure d’art, Bourges) analyseren de visuele processen die Bruegel aanwendt om onze
manier van kijken uit te dagen en te verstoren.

Op initiatief van burgemeester Éric Tomas en het schepencollege van Anderlecht in samenwerking met: le Réseau des médiévistes belges de langue française, Vlaamse Werkgroep Medievistiek & het Masereelfonds

Maison d’Érasme – Erasmushuis
Rue de Formanoir 31 de Formanoirstraat, Bruxelles 1070 Brussels

Toegang gratis mits plaatsbespreking. Inschrijving online: www.erasmushouse.museum
info@erasmushouse.museum – 02.521.13.83

De brochure  kan hier gedownload worden: Invitation_Bruegel_24.01.2019

Boekvoorstelling ‘Guilds, Labour and the Urban Body Politic’, 23 januari 2019 (Brussel)

Boekvoorstelling ‘Guilds, Labour and the Urban Body Politic: Fabricating Community in the Southern Netherlands, 1300-1800‘ door Bert De Munck.

Datum: 23 januari 2019, 13-17 uur

Locatie: Brussel (exacte locatie wordt later meegedeeld)

Gelieve te registreren voor 9 januari door een mailtje te sturen naar Jeroen Puttevils.

Emeritaatsviering Thom Mertens 20 december 2018, Antwerpen

De Faculteit Letteren & Wijsbegeerte van de Universiteit Antwerpen en het Ruusbroecgenootschap hebben het genoegen u uit te nodigen voor de feestelijke viering ter gelegenheid van het emeritaat van professor Thom Mertens.

De viering vindt plaats op donderdag 20 december 2018 om 16 uur in het Hof van Liere, Frederik de Tassiszaal, Prinsstraat 13, 2000 Antwerpen. Omstreeks 17.30 uur heffen we samen met Thom het glas.

Gelieve uw aanwezigheid te bevestigen voor 10 december 2018 via het inschrijfformulier:

https://www. ua ntwerpen.be/n l/facu lteiten/facu lteit-lette ren-en-wijsbegeerte/n ieuws-en-activiteiten/emeritaten/emeritaatsviering-thom-mertens/inschrijven

(Het aantal plaatsen is beperkt. Om zeker te zijn van een plaats raden we u aan snel in te schrijven).

De uitnodiging kan hier gedownload worden.

Norbertijnensymposium van Contactgroep Signum (1 december 2018, Leuven)

Op zaterdag 1 december 2018 vindt in de Parkabdij bij Leuven het jaarlijkse Signum-symposium plaats. Dit jaar staat het in het teken van premonstratenzers en de premonstratenzerinnen in middeleeuws Brabant. De aandacht gaat daarbij uit naar zowel de bewaring, ontsluiting als studie van archivalia en manuscripten van zowel mannenabdijen (Averbode, Berne, Grimbergen, Park) als vrouwenkloosters (Gempe, Oosterhout).
Naast de vier lezingen is er ruime aandacht voor het rijke abdijarchief en wordt de Parkabdij, de best bewaarde middeleeuwse norbertijnenabdij van de Lage Landen, bezocht. Daags voordien, op vrijdag 30 november 2018, zijn er twee gratis avondlezingen over Brabantse premonstratenzers in het Rijksarchief te Leuven.
Alle informatie leest u in het bijgaande programma of op de website van Signum.

Lezingenreeks: ‘Mythes over de middeleeuwen – Nieuwe inzichten uit de mediëvistiek’ (Leiden)

In de maand november en december organiseert Studium Generale (Universiteit Leiden) samen met het Instituut voor Geschiedenis (UL) een reeks publiekslezingen over de middeleeuwen getiteld: ‘Mythes over de middeleeuwen – Nieuwe inzichten uit de mediëvistiek’.
De vijf lezingen in de reeks zijn:
  1. Honderd jaar Herfsttij der Middeleeuwen (door dr. Anton van der Lem) – 15 november
  2. Nationale identiteit en de middeleeuwen (door dr. Claire Weeda) – 22 november
  3. Middeleeuwse wereldburgers (door prof. dr. Louis Sicking) – 29 november
  4. De stad, het vuil en de beerput (door dr. Roos van Oosten) – 6 december
  5. Middeleeuwse staatsvorming (door dr. Robert Stein) – 13 december
Een gedetailleerd overzicht van het programma vindt u hier. De lezingen zijn gratis bij te wonen voor alle geïnteresseerden (zonder aanmelding).

Pirennelezing Emily Steiner, 3 december 2018 (Gent)

Naar aanleiding van de opening van het nieuwe academiejaar organiseert de VWM naar goede traditie de Pirennelezing. Dit jaar zal die gegeven worden door Emily Steiner (University of Pennsylvania). De lezing draagt de titel Medieval Encyclopedias and the making of Vernacular Literature, c.1240-1400 (abstract onderaan deze post). Professor Steiner is experte in Middelengelse literatuur en theater. Ze geniet internationale bekendheid als auteur van Documentary Culture and the Making of Medieval English Literature (Cambridge University Press, 2003) and Reading ‘Piers Plowman’  (Cambridge University Press, 2013).

De Pirennelezing vindt plaats op maandag 3 december en gaat van start om 17.30 uur in de Jozef Plateauzaal (Jozef Plateaustraat 22, Gent). Achteraf wordt er een receptie aangeboden op dezelfde locatie. De lezing is gratis. Gelieve te registreren door via het onderstaande formulier uw gegevens in te vullen.

 

Abstract

The medieval encyclopedia is a significant if neglected chapter in our larger narrative about the transmission of knowledge from Latin to the vernaculars. The 1240s-1260s witnessed a surge in the production of Latin encyclopedias, which, over the course of the next two centuries, were translated into every European language and into verse as well as prose. That natural encyclopedias such as Thomas of Cantimpre’s De nature rerum (translated and versified by Jacob van Maerlant), Gautier de Metz’s L’Image du monde, Bartholomaeus Anglicus’s De proprietatibus rerum (translated as Vanden proprieteyten der dinghen), and Le Livre de Sydrac (Het boek van Sidrac), were deemed suitable for high-end copying and illustration for the consumption of royal courts and wealthy laypeople, suggests further that the growth of vernacular literary culture was intertwined with the growth of vernacular information culture, and specifically of lay scientific discourse.  The problem for modern literary scholars is that these texts sit awkwardly at the juncture between literature and information. However, medieval encyclopedias can tell us much about the formation of a body of general knowledge. Likewise, they reveal something about the early development of “popular science” or the bridge between scientific literature as a professional medium and the realms of political, cultural, and moral discourse. Finally, medieval encyclopedias invite us to set aside the distinctions we traditionally make between scientific and literary texts. By embracing the encyclopedia as both inventive literature and as nascent popular science, we will begin to see how it generated vernacular poetry and prose.

Lezingendag: “De stad als klooster”, 8 november 2018, Uden

Lezingendag: “De stad als klooster”, 8 november 2018

Dag met publiekslezingen bij de verrassende tentoonstelling “De Stad als Klooster” over religieuze leescultuur en kunst tussen stad en klooster in de late Middeleeuwen, in het Museum voor Religieuze Kunst te Uden; met gelegenheid voor bezoek van de tentoonstelling.

Georganiseerd door het NWO-onderzoeksproject “Cities of Readers. Religious Literacies in the Long Fifteenth Century” (Rijksuniversiteit Groningen, 2015-2019), http://www.rug.nl/research/icog/research/researchgroups/cities-of-readers/)

Donderdag 8 november 2018 in het MRK Uden, van 11 tot 18u (http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl).

Sprekers (lezingen in het Engels): Marc Boone (Gent), Isabella Gagliardi (Florence), Frits Scholten (Rijksmuseum), Quirine van Aerts (MRK), Joanka van der Laan (RUG), Johanneke Uphoff (RUG).

Kosten: 10 euro (inclusief lunch, op locatie te voldoen).

Aanmelding voor 1 november 2018 via: lezingendagstadklooster@gmail.com

Het programm kan hier gedownload worden.

Public lectures day: “De stad als klooster” (The City as a Convent), 8 November 2018

A day with public lectures as a part of the activities linked to the exhibition “De Stad als Klooster” about religious reading cultures between city and convent in the late Middle Ages, in the Museum voor Religieuze Kunst/Museum for Religious Art in Uden; with the possibility to visit the exhibition.

Organised by NWO research project “Cities of Readers. Religious Literacies in the Long Fifteenth Century” (University of Groningen, 2015-2019), http://www.rug.nl/research/icog/research/researchgroups/cities-of-readers/)

Thursday, 8 November 2018 in the MRK Uden, from 11am to 6pm (http://www.museumvoorreligieuzekunst.nl).

With presentations (in English) by: Marc Boone (Ghent), Isabella Gagliardi (Florence), Frits Scholten (Rijksmuseum), Quirine van Aerts (MRK), Joanka van der Laan (RUG), Johanneke Uphoff (RUG).

Fees: 10 Euro (including lunch, to be paid in cash on location).

Registration before 1 November 2018 by email: lezingendagstadklooster@gmail.com

The full programme can be downloaded here.

Louis Peter Grijp-lezing over het middeleeuwse minnelied door Frank Willaert (9 mei 2018, Amsterdam)

De derde Louis Peter Grijp-lezing wordt op 9 mei 2018 uitgesproken door mediëvist Frank Willaert, en heeft als titel:

Liederen in Lotharingen. Een nog niet geschreven hoofdstuk in de geschiedenis van het middeleeuwse minnelied

Hoewel de minnezang gewoonlijk in het kader van nationaal opgezette filologieën behandeld wordt, heeft de literatuurgeschiedenis, maar ook de muziekgeschiedenis, er veel bij te winnen om de hoofse minnelyriek in het oude Lotharingen, dat is in het gebied tussen de Noordzee en de Vogezen en tussen de Schelde en de Rijn, als één samenhangend geheel te bestuderen. Het minnelied vertoonde er specifieke kenmerken, absorbeerde liedmodes van elders op een heel eigen wijze, en had zelf een ingrijpende invloed op de Franse en Duitse lyriek van de late middeleeuwen. Ook thema’s als oraliteit en schriftelijkheid, dans- en blaasmuziek, en “de vrouwelijke stem” zullen in het betoog worden betrokken.

Praktische informatie

  • Datum lezing: 9 mei 2018
  • Locatie: Literair Theater Perdu, Kloveniersburgwal 86 in Amsterdam
  • Aanvangstijd: 15.30 uur (inloop vanaf 15:00 uur). Na afloop is er een borrel.
  • Aanmelden via afdeling communicatie: communicatie@meertens.knaw.nl. Toegang gratis.

    Detail uit handschift: Oxford, Bodleian MS Douce 308, f. 210cr (Metz, begin 14de eeuw). Dansend paar met bloemenkransen in het haar en jongleur met handtrommel.